Ηλεκτρονική Δημοκρατία - Η πρόκληση στην αναπροσαρμογή του δημόσιου τομέα

Εφημερίδα: Πατρίς

http://www.patrisnews.gr/view.php?id=24894

Περιοδικό: Τα Πράγματα (Τεύχος Μαΐου 2009)

Η επένδυση σε νέες τεχνολογίες πληροφορικής είναι ένας από τους κύριους άξονες στους οποίους μπορεί να στηριχθεί ο ανασχεδιασμός των δημοσιών υπηρεσιών. Ίσως η καταλληλότερη περίοδος για να γίνει κάτι τέτοιο σε μια χώρα είναι όταν οι διοικητικές δομές της νοσούν, όπως ισχύει στην Ελλάδα την περίοδο που διανύουμε.

Η τάση για την δημιουργία νέων διοικητικών μοντέλων δημόσιας διοίκησης πρόεκυψε με το μοντέλο της “Νέας Δημόσιας Διοίκησης (New Public Management)” το οποίο είχε στόχο να καταπολεμήσει τα κακώς κείμενα της γραφειοκρατίας, μειώνοντας το λειτουργικό κόστος και αυξάνοντας την ταχύτητα των δημόσιων υπηρεσιών. Μετά από δύο δεκαετίες το μοντέλο αυτό φαίνεται να μην πατάει γερά στα πόδια του, καθώς έχει γίνει αντιληπτό ότι ο πολίτης είναι ζήτημα πρωταρχικής σημασίας και πρέπει να είναι στο επίκεντρο όλων των σχεδιασμών. Σημαντικά είναι τα βήματα της Μεγάλης Βρετανίας προς αυτή την κατεύθυνση με το πρόγραμμα “Μετασχηματισμού της Διακυβέρνησης (Transformational Government)”.

Οι ισορροπίες, είναι πολύ λεπτές στην πολιτική υλοποίησης καθώς η έννοια της αποδοτικότητα εκλαμβάνεται διαφορετικά. Υπάρχει η εκδοχή όπου η αποδοτικότητα συνδέεται με το κέρδος. Σε αυτή την περίπτωση το Κράτος παίρνει την μορφή “εταιρίας” και αντιμετωπίζει τον πολίτη σαν πελάτη, προσπαθώντας να παράγει “Ιδιωτική Αξία (Private Value)”. Αυτό το χαρακτηριστικό περιγράφεται από το “Διοικητικό Μοντέλο (Managerial Model)” στους τρόπους αλληλεπίδρασης πολιτών και κράτους όπως αυτοί εδραιώνονται από τους καθηγητές Andrew Chadwick και τον Christopher May.

Οι ίδιοι καθηγητές περιγράφουν το “Συμμετοχικό Μοντέλο (Participatory Model)”, στο οποίο ο πολίτης είναι το κέντρο του ανασχεδιασμού. Οι αλλαγές γίνονται με πρωταρχικό στόχο η Δημοκρατία μας να αναπτύσσει τις αξίες της συμμετοχής στη λήψη αποφάσεων και της ανάδρασης με πληροφορίες από αυτούς που αφορούν οι αποφάσεις προς αυτούς που αποφασίζουν. Ο δημόσιος τομέας, σε αντίθεση με τον ιδιωτικό, πρέπει να είναι δομημένος με τέτοιο τρόπο ώστε ο πολίτης να μπορεί να συμμετέχει στις αποφάσεις, ενισχύοντας κατ’ αυτό τον τρόπο, την έννοια της Δημοκρατίας. Την έννοια αυτή έχει αποτυπώσει ο Mark Moore του Harvard Kennedy School of Governance με τον όρο “Δημόσια Αξία (Public Value)”.

Οι “υπηρεσίες” που προσφέρει το κράτος στον πολίτη σε σχέση με τις υπηρεσίες που προσφέρει μια εταιρία σε έναν πελάτη, έχουν μια σημαντική διαφορά, η οποία έγκειται στο γεγονός ότι ο πελάτης που δεν εξυπηρετείται από μια εταιρία έχει τη δυνατότητα να επιλέξει μια άλλη που θα εξυπηρετεί καλύτερα τις ανάγκες του, κάτι που δεν μπορεί να συμβεί στις σχέσεις κράτους – πολίτη. Ας σκεφτούμε για παράδειγμα ένα κράτος που δεν μπορεί να εξυπηρετήσει τους πολίτες του μέσα σε ένα εύλογο χρονικό διάστημα για την έκδοση διαβατηρίων, όπως είχε γίνει στην περίπτωση της Αγγλίας το καλοκαίρι του 1999. Ο πολίτης σε αυτή την περίπτωση δεν έχει την δυνατότητα να επιλέξει άλλο “προμηθευτή”.

Προκύπτει, λοιπόν, το αίτημα για περισσότερη συμμετοχή. Σε όλες τις δημοκρατίες υπάρχουν συζητήσεις για την ισορροπία μεταξύ αμεσότητας και αντιπροσώπευσης. Η άμεση δημοκρατία ναι μεν προάγει την έννοια της δημοκρατίας, αλλά δημιουργεί προβλήματα στον τρόπο με τον οποίο μπορούν να ακουστούν όλοι οι πολίτες. Η λύση μπορεί να επέλθει μέσα από τη χρήση νέων τεχνολογίες, οι οποίες με την ευκολία που προσφέρουν στην επικοινωνία, δίνουν την δυνατότητα να ακούγεται η φωνή και τα δικαιώματα ακόμα και των μειοψηφικών ομάδων. Κατά αυτό τον τρόπο προάγεται η ισότητα των απόψεων των πολιτών. Για την Κυβέρνηση αυτά τα συστήματα είναι ένα εργαλείο για να αποτυπώνουν την κυρίαρχη άποψη, κάτι που δύσκολα επιτυγχάνεται χωρίς τη χρήση τους. Χαρακτηριστικές τέτοιες προσπάθειες στην Ελλάδα είναι οι τεχνολογίες WebTV, WebRadio και Wiki που έχει αρχίσει πρόσφατα να χρησιμοποιεί το ΠΑΣΟΚ για την έναρξη στα μεγάλα ζητήματα που ταλανίζουν τον τόπο. Τέτοιου είδους εργαλεία δίνουν στον πολίτη πρόσβαση στην πληροφορία και τη δυνατότητα συμμετοχής και διαμόρφωσης των αποφάσεων που τον αφορούν, κάτι που πρέπει να αναπτυχθεί και σε επίπεδο πέραν του κομματικού.

Είναι επιτακτικό, λοιπόν, να αντιληφθούμε την σπουδαιότητα της πληροφορικής ως εργαλείου υποστήριξης της δημόσιας διοίκησης. Παρόλα αυτά οι νέες τεχνολογίες δεν είναι ο αυτό-σκοπός αλλά απλά ένα εργαλείο, το μέσο που δίνει τη δυνατότητα να βελτιώσουμε την ποιότητα της Δημοκρατίας μας. Οι τεχνολογίες πληροφορικής μπορούν να φέρουν τον πολίτη στο επίκεντρο και να τον ωθήσουν να συμμετέχει στις αποφάσεις. Συνεισφέρουν στη δημιουργία ενός μοντέλου συμμετοχικής δημοκρατίας, ενός μοντέλου διακυβέρνησης στο οποίο η φωνή του κάθε πολίτη έχει ουσία και είναι ίση ανεξάρτητα της οικονομικής ή κοινωνικής του θέσης.

Η Αμερική, η Αγγλία και η Ευρωπαϊκή Ένωση, κατά κύριο λόγο, απέτυχαν να σχεδιάσουν μοντέλα διακυβέρνησης βλέποντας τον πολίτη από την οπτική γωνία του πολίτη και όχι του πελάτη. Και παρόλο που οι σχεδιασμοί έγιναν από κρατικές υπηρεσίες, το γεγονός ότι η υλοποίηση έγινε από ιδιώτες, η ιδιοσυγκρασία των οποίων διακατέχεται από το πνεύμα της επιχειρηματικότητας, αντιμετώπισε τους πολίτες σαν πελάτες.

Γίνεται κατανοητό ότι είναι ανέφικτο να υλοποιήσουμε Ηλεκτρονική Δημοκρατία ακολουθώντας πρακτικές υλοποίησης από ιδιώτες. Για αυτό τον λόγο είναι απαραίτητη η δημιουργία Υπουργείου Πληροφορίας, υπεύθυνου για τον σχεδιασμό και την υλοποίηση πρακτικών Ηλεκτρονικής Δημοκρατίας με αρμοδιότητες διαχωρισμένες από το Υπουργείο Εσωτερικών.

Σίγουρα έχουμε πολύ δρόμο μπροστά μας, αφού είμαστε ουραγοί σε θέματα Ηλεκτρονικής Δημοκρατίας. Εάν μπορέσουμε, όμως, και αντιληφθούμε ότι μόνο ο Δημόσιος Τομέας μπορεί να αντιμετωπίσει τον πολίτη με τρόπο που θα τον θέτει στο επίκεντρο και θα αυξάνει την συμμετοχή του στις αποφάσεις, τότε η χώρα μας μπορεί να εκμεταλλευτεί την ευκαιρία και να προάγει τη Συμμετοχική Δημοκρατία μέσα από ανάπτυξη μοντέλων Ηλεκτρονικής Δημοκρατίας.

Ομιλία Νίκου Χριστοδουλάκη και Στέφανου Μάνου στο London School of Economics and Political Science (LSE) με θέμα την οικονομική κρίση στην Ελλάδα

Εφημερίδα: Πατρίς

http://www.patrisnews.gr/view.php?id=23890

Την Δευτέρα 9 Φεβρουαρίου το Hellenic Observatory (Ελληνικό Παρατήριο) του London School of Economics and Political Science (LSE), φιλοξένησε τους κ.κ. Νίκο Χριστοδουλάκη (Υπουργό Οικονομίας και Οικονομικών 2001-2004) και Στέφανο Μάνο (Υπουργό Οικονομίας και Οικονομικών 1992-1993), οι οποίοι μίλησαν για την οικονομική κρίση στην Ελλάδα και τους τρόπους που μπορούν να συμβάλουν στην αντιμετώπισή της.
Το LSE είναι πανεπιστήμιο με παράδοση στις πολιτικές και οικονομικές επιστήμες και έχει αναδείξει μεγάλους πολιτικούς που διέπρεψαν και διαπρέπουν σε παγκόσμιο επίπεδο. Το Hellenic Observatory δημιουργήθηκε το 1996 στο LSE με τη βοήθεια Ελληνικών χορηγιών έχοντας σαν κύριο σκοπό να προάγει την έρευνα πάνω σε θέματα της Ελληνικής και Κυπριακής πολιτικής, οικονομίας και κοινωνίας.
Στα πλαίσια ομιλιών που έχει διοργανώσει έχουν παρευρεθεί μεταξύ άλλων ο κ. Καραμανλής (2006), ο κ. Σημίτης (2007), η κ. Μπακογιάννη (2007) και ο κ. Αλογοσκούφης (2008). Ο κ. Χριστοδουλάκης κατέχει θέση ερευνητή (Senior Research Fellow) στο Hellenic Observatory από τον Σεπτέμβριο του 2008 και έχει κάνει αρκετές παρουσιάσεις έως τώρα σε θέματα που αφορούν την οικονομική πολιτική των νοτίων χωρών της ευρωζώνης. Ιδιαίτερα εντυπωσιακό είναι το γεγονός ότι ο κ. Χριστοδουλάκης κατά το διάστημα διαμονής του στο Λονδίνο έχει επιλέξει να κατοικεί σε εστία μαζί με τους υπόλοιπους φοιτητές του ιδρύματος!
Ο κ. Χριστοδουλάκης, σε αυτή του την ομιλία, επικεντρώθηκε στην κατάσταση της Ελληνικής οικονομίας που μας διαφοροποιεί από τις υπόλοιπες χώρες της ευρωζώνης (διαφορετικό τραπεζικό σύστημα, τιμές ακινήτων) και τόνισε ότι η κρίση στην Ελλάδα θα πλήξει τους τομείς του τουρισμού, της αγροτικής οικονομίας και της ναυτιλίας, που είναι κρίσιμοι για την οικονομική κατάστασή της. Σε πολλά σημεία της ομιλίας του καθώς και στις απαντήσεις που έδωσε, πρότεινε ιδιωτικοποιήσεις, ως ένα μέτρο για την έξοδο από την κρίση. Ιδιαίτερη βάρος έδωσε και στην αλλαγή του διοικητικού μοντέλου της Ελλάδας. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε η Ελλάδα χωρίζεται σε 13 διοικητικές περιφέρειες, θεωρώντας ότι ο αριθμός είναι υπερβολικά μεγάλος συγκρινόμενα με αυτόν της Κίνας, για παράδειγμα, που είναι 14. Ο συνολικός αριθμός υποψηφίων στις δημοτικές και νομαρχιακές εκλογές, όπως πρόσθεσε, αγγίζει τις 200.000, και πρότεινε ένα μοντέλο διοίκησης με την εξουσία να συγκεντρώνεται σε μικρότερο αριθμό προσώπων, κάτι που θα οδηγήσει στην παραγωγή καλύτερης διοίκησης σε σχέση με την σημερινή κατάσταση που υπάρχουν καλές ιδέες, αλλά δεν υλοποιούνται.
Ο κ. Μάνος επικεντρώθηκε στη κακοδιαχείριση που επικρατεί στην δημόσια διοίκηση. Υποστήριξε ότι κανένας νέος δεν πρέπει να ψηφίσει ούτε τη ΝΔ, ούτε το ΠΑΣΟΚ στις επόμενες εκλογές και πρότεινε κυβερνήσεις συνασπισμών. Θεωρεί πως το δημόσιο πρέπει να σταματήσει όλες τις νέες προσλήψεις. Ήταν απόλυτος στο μέλλον της Ολυμπιακής, υποστηρίζοντας ότι αν δεν έχει πουληθεί μέσα σε μία βδομάδα πρέπει να κλείσει, λόγω των χρεών που επιφέρει στο Ελληνικό δημόσιο. Έδωσε ιδιαίτερο βάρος στο μοντέλο ανάπτυξης “3Π” όπως το ονόμασε, με πυλώνες ανάπτυξης το Περιβάλλον, την Παιδεία και τον Πολιτισμό. Όσο αναφορά το Περιβάλλον πρότεινε την εγκατάσταση ανεμογεννητριών σε όλα τα νησιά που δεν κατοικούνται, γλιτώνοντας κατά αυτό τον τρόπο το κόστος δημιουργίας πλωτών πλατφορμών, όπως γίνεται σε άλλες χώρες, κάτι που υποστήριξε σε σχετικό του άρθρο στην Καθημερινή της Κυριακής 8/2 μαζί με τους κ.κ. Κοντογιαννόπουλο και Μπουτάρη. Σχετικά με τον Πολιτισμό ανέφερε χαρακτηριστικά ότι η Coca Cola πληρώνει δισεκατομμύρια δολάρια για να διαφημιστεί στους Ολυμπιακούς Αγώνες, ενώ η Ελλάδα έχει τεράστια προβολή, και μάλιστα δωρεάν, που δεν εκμεταλλεύεται.
Το γέλιο των ακροατών προκάλεσε ο κ. Μάνος όταν πριν από την έναρξη των ερωτήσεων από τους ακροατές ζήτησε από τους ερωτώντες να μιλούν δυνατά, καθώς οι κ.κ. Χριστοδουλάκης και Μάνος έχουν πρόβλημα με την …“ακοή τους”. Ο κ. Μάνος είπε χαρακτηριστικά «Έχω ένα πρόβλημα με το δεξί μου αυτί και μπορώ να ακούω μόνο αριστερές απόψεις ενώ ο κ. Χριστοδουλάκης έχει πρόβλημα με το αριστερό του αυτί και ακούει μόνο δεξιές».
Μετά την ομιλία των πολιτικών ανδρών και τις απαντήσεις σε ερωτήσεις που τους έθεσε το ακροατήριό τους, ακολούθησε gala, στη διάρκεια του οποίου οι κ.κ. Χριστοδουλάκης και Μάνος είχαν την δυνατότητα για μια πιο χαλαρή συζήτηση με όσους βρέθηκαν εκεί.